W okresie nast\u0119pnych kilku lat na obszarze z\u0142o\u017ca, nale\u017c\u0105cym do klucza kieleckiego biskup\u00f3w krakowskich powsta\u0142a osada Miedziana G\u00f3ra i zesp\u00f3\u0142 kopal\u0144. W 1595 r. 20 dzia\u0142ek g\u00f3rniczych \u2013 a mo\u017ce ju\u017c czynnych kopal\u0144 (w tek\u015bcie oryginalnym \u201emontes\u201d<\/em>) \u2013 ka\u017cda o boku oko\u0142o 24 m, biskup Jerzy Radziwi\u0142\u0142 wydzier\u017cawi\u0142 na 15 lat sp\u00f3\u0142ce prowadzonej przez Georga (Jerzego) Wintera z Lipska. Zak\u0142adaj\u0105c, \u017ce odcinek o d\u0142ugo\u015bci 24 m jest zbli\u017cony do szeroko\u015bci wychodni z\u0142o\u017ca, mo\u017cna przypuszcza\u0107, \u017ce dzia\u0142ki tworzy\u0142y ci\u0105g biegn\u0105cy wzd\u0142u\u017c wychodni z\u0142o\u017ca (a wi\u0119c wzd\u0142u\u017c obecnej wsi Miedziana G\u00f3ra i jej po\u0142udniowego skraju) o d\u0142ugo\u015bci prawie 500 m, co oznacza, \u017ce sp\u00f3\u0142ka Wintera otrzyma\u0142a przewa\u017caj\u0105c\u0105 obszarowo cz\u0119\u015b\u0107 strefy z\u0142o\u017cowej. Ponadto sp\u00f3\u0142ka uzyska\u0142a wy\u0142\u0105czno\u015b\u0107 na wytop metali oraz znacznie korzystniejsze prawa eksploatacji ni\u017c inni. Mia\u0142a pozyskiwa\u0107 spi\u017c (stop miedzi z cynkiem i o\u0142owiem), mied\u017a, z niekt\u00f3rych cz\u0119\u015bci z\u0142o\u017ca r\u00f3wnie\u017c o\u0142\u00f3w. Spodziewano si\u0119 te\u017c srebra a nawet z\u0142ota, kt\u00f3re uwzgl\u0119dnione zosta\u0142y w umowie dzier\u017cawnej z biskupem krakowskim.<\/p>\n Po kilku latach eksploatacji w kopalniach miedzianog\u00f3rskich, zw\u0142aszcza za\u015b w szybach sp\u00f3\u0142ki Wintera \u2013 zapewne najg\u0142\u0119bszych \u2013 pojawi\u0142y si\u0119 znaczne dop\u0142ywy wody, kt\u00f3re praktycznie uniemo\u017cliwi\u0142y wydobycie w dolnych cz\u0119\u015bciach wyrobisk. Winter nie przed\u0142u\u017cy\u0142 dzier\u017cawy po 1610 r. a nawet chyba wcze\u015bniej wycofa\u0142 si\u0119 z kopal\u0144, natomiast w 1609 r. zawi\u0105zana zosta\u0142a nowa, jak mo\u017cna s\u0105dzi\u0107 z nazwisk, ju\u017c g\u0142\u00f3wnie polska sp\u00f3\u0142ka g\u00f3rnicza, kt\u00f3ra zobowi\u0105za\u0142a si\u0119 do budowy sztolni[1]<\/a> odwadniaj\u0105cej, biegn\u0105cej od ni\u017cej po\u0142o\u017conego Niewachlowa w kierunku kopal\u0144 miedzianog\u00f3rskich. Sztolnia ta \u2013 zwana w ordynacjach (zarz\u0105dzeniach) biskupa Piotra Tylickiego \u201estolae dictae Tylicka<\/em>\u201d \u2013 mia\u0142a mie\u0107 d\u0142ugo\u015b\u0107 oko\u0142o 2 km, zosta\u0142a jednak zrealizowana tylko w niewielkiej (1\/30) cz\u0119\u015bci. W latach nast\u0119pnych prowadzono na niewielk\u0105 skal\u0119 wydobycie w g\u00f3rnych cz\u0119\u015bciach wyrobisk \u201eaby darmo i od\u0142ogiem g\u00f3ry<\/em>[2]<\/a> nie le\u017ca\u0142y<\/em>\u201d. Zgodnie z ordynacj\u0105 (zarz\u0105dzeniem) biskupa Marcina Szyszkowskiego z 18.10.1617 r. miano wykona\u0107 inn\u0105 \u201ema\u0142\u0105 szto\u0142k\u0119<\/em>[3]<\/a>, kt\u00f3r\u0105 acz nie osusz\u0105 tak g\u00f3r, jako szto\u0142\u0105 wielk\u0105, mo\u017ce si\u0119 jednak cz\u0119\u015b\u0107 ich wy\u017csza osuszy\u0107 i zarazem prowadz\u0105c j\u0105 mo\u017ce Pan B\u00f3g pokaza\u0107 kruszce jakie b\u0105d\u017a to miedziane, b\u0105d\u017a o\u0142owiane<\/em>\u201d. Jednak do 1626 r. r\u00f3wnie\u017c ten projekt nie zosta\u0142 zrealizowany, za\u015b prowadz\u0105ca wydobycie po 1610 r. sp\u00f3\u0142ka gwarecka, ponosz\u0105c du\u017ce straty zrezygnowa\u0142a z dzier\u017cawy kopal\u0144. By o\u017cywi\u0107 eksploatacj\u0119 biskup Szyszkowski sw\u0105 ordynacj\u0105 da\u0142 kopalnie miedzianog\u00f3rskie \u201eposp\u00f3lstwu w moc i u\u017cywanie, tak \u017ce wolno w nich ka\u017cdemu nie jedno miedzianych, ale i wszelkich inszych, szuka\u0107, frysty<\/em>[4]<\/a> bior\u0105c a olbor\u0119<\/em>[5]<\/a> zwyczajn\u0105 \u2026 p\u0142ac\u0105c<\/em>\u201d. Chyba jednak eksploatacja rud miedzi nie by\u0142a zbyt intensywna i rentowna, skoro Miko\u0142aj Brewka \u201eobywatel z gor Miedzianych, Gwarek Klecki<\/em> \u2026 dom swoi przy gorach Miedzianych mai\u0105cy<\/em>\u201d w testamencie spisanym w 1632 r. rozporz\u0105dza jedynie o\u0142owiem wydobytym w kopalniach \u201eKatarzyna\u201d i \u201eModrzewie\u201d, po\u0142o\u017conych zapewne na terenie Wzg\u00f3rz Kostom\u0142ockich, na po\u0142udniowy wsch\u00f3d od Miedzianej G\u00f3ry.<\/p>\n Historyk J. Muszy\u0144ska z Akademii \u015awi\u0119tokrzyskiej szacuje, i\u017c produkcja miedzi z kopal\u0144 miedzianog\u00f3rskich si\u0119ga\u0142a w pocz\u0105tkach XVII wieku 120-180 ton rocznie (szacunki te wydaj\u0105 si\u0119 optymistyczne, gdy por\u00f3wnamy je z produkcj\u0105 w ko\u0144cu XVIII i pierwszej po\u0142owie XIX wieku). Mied\u017c wytapiana by\u0142a g\u0142\u00f3wnie w hucie w Bia\u0142ogonie (obecnie w po\u0142udniowej cz\u0119\u015bci Kielc) a tak\u017ce w okresowo czynnych niewielkich hutach w Niewachlowie, Kostom\u0142otach i samej Miedzianej G\u00f3rze. Z miedzianog\u00f3rskiego metalu wykonano blach\u0119 na dach zamku wawelskiego, kt\u00f3ry sp\u0142on\u0105\u0142 pod koniec XVI wieku.<\/p>\n W drugiej po\u0142owie XVII wieku kopalnie miedzianog\u00f3rskie by\u0142y dzier\u017cawione przez Jana Gibboniego i jego syna Jakuba, kt\u00f3rzy skupili w swych r\u0119kach wi\u0119kszo\u015b\u0107 kopal\u0144 i hut tej cz\u0119\u015bci regionu \u015bwi\u0119tokrzyskiego.<\/p>\n Na terenie pobliskiej \u0141aw\u0119cznej prowadzono w tym czasie eksploatacj\u0119 rud \u017celaza. W 1608 r. biskup Piotr Tylicki sprowadzi\u0142 na teren klucza kieleckiego w\u0142oskich g\u00f3rnik\u00f3w oraz hutnik\u00f3w, kt\u00f3rzy pod kierunkiem braci Wawrzy\u0144ca i Jana Andrzeja Czaccich mieli rozpocz\u0105\u0107 wielkopiecow\u0105 produkcj\u0119 \u017celaza. W\u0142osi orientuj\u0105c si\u0119 starymi dymarkami w Bugaju, zbadali z\u0142o\u017ce na g\u00f3rze \u0141aw\u0119cznej. Jego eksploatacj\u0119 rozpocz\u0119li zapewne w 1613 r., w momencie uruchomienia pierwszego wielkiego pieca w Bobrzy. Dokument z 1624 r. potwierdza, \u017ce Cacciowie dzier\u017cawili w \u0141aw\u0119cznej 10 fryszt\u00f3w, za\u015b w kopalni wykorzystywano urz\u0105dzenie kieratowe. Wydobycie przewy\u017csza\u0142o okresowo zapotrzebowanie, tak i\u017c ruda by\u0142a przez d\u0142u\u017cszy czas sk\u0142adowana w pobli\u017cu szyb\u00f3w. Zdaniem historyka badaj\u0105cego dzieje pierwszego wielkiego pieca w Polsce, S. Miczulskiego, kopalnie te by\u0142y czynne mniej wi\u0119cej do 1690 r. i osi\u0105gn\u0119\u0142y g\u0142\u0119boko\u015b\u0107 40 m. Po 1640 r. by\u0142y one dzier\u017cawione \u2013 podobnie jak kopalnia miedzianog\u00f3rska \u2013 przez rodzin\u0119 Gibbonich.<\/p>\n Powszechnie stosowan\u0105 w tym czasie metod\u0105 podziemnej eksploatacji by\u0142 system wieloszybikowy, polegaj\u0105cy na g\u0142\u0119bieniu p\u0142ytkich szyb\u00f3w i wydobywaniu rudy w \u015bcianach szyb\u00f3w, w promieniu kilku metr\u00f3w. W przypadku jednak eksploatacji g\u0142\u0119bszych z\u0142\u00f3\u017c \u2013 a takim by\u0142o cementacyjne z\u0142o\u017ce rud miedzi w Miedzianej G\u00f3rze \u2013 poszczeg\u00f3lne szyby musia\u0142y by\u0107 po\u0142\u0105czone chodnikami, przede wszystkim ze wzgl\u0119du na ekonomiczn\u0105 op\u0142acalno\u015b\u0107 wydobycia, przewietrzanie wyrobisk (czyli bezpiecze\u0144stwo pracy) oraz ich odwodnienie. Tylko w przypadku po\u0142\u0105czenia szyb\u00f3w poziomymi wyrobiskami op\u0142acalne stawa\u0142o si\u0119 stosowanie kierat\u00f3w odwadniaj\u0105cych oraz wykonanie wsp\u00f3lnej dla wielu kopal\u0144 sztolni odwadniaj\u0105cej. Niew\u0105tpliwie jednak na terenie Miedzianej G\u00f3ry istnia\u0142o w pierwszej po\u0142owie XVII wieku kilka oddzielnych kopal\u0144, na co wskazuje r\u00f3\u017cny czas ich powstawania i forma dzier\u017cawy. Bezpo\u015brednim dowodem na chodnikow\u0105 eksploatacj\u0119 z\u0142o\u017ca miedzianog\u00f3rskiego w XVII wieku s\u0105 pozosta\u0142o\u015bci podziemnych wyrobisk \u2013 \u201edawne galerye<\/em>[6]<\/a>, w kt\u00f3rych starzy robili<\/em>\u201d najcz\u0119\u015bciej ju\u017c zaci\u015bni\u0119te, na kt\u00f3re natrafili g\u00f3rnicy w ko\u0144cu XVIII wieku.<\/p>\n W ko\u0144cu XVII i w pierwszej po\u0142owie XVIII wieku wydobycie kruszc\u00f3w (rud metali kolorowych) znalaz\u0142o si\u0119 w kryzysie, chocia\u017c biskupi krakowscy czynili pr\u00f3by o\u017cywienia tego przemys\u0142u, np. w latach trzydziestych XVIII wieku (patrz relacja J. F. Carosiego w ramce). W tym okresie funkcjonowa\u0142o jednak g\u00f3rnictwo i hutnictwo \u017celaza. G\u00f3rnicy miedzianog\u00f3rscy pracowali na rzecz wielkiego pieca w Samsonowie, za\u015b rud\u0119 dla tego pieca sprowadzano z dalszych odleg\u0142o\u015bci. By\u0107 mo\u017ce wi\u0119c prowadzili wydobycie na \u0141aw\u0119cznej, ale brak o tym wzmianek w relacjach z tego czasu.<\/p>\n Intensywne poszukiwania g\u00f3rnicze oraz eksploatacj\u0119 z\u0142o\u017ca miedzianog\u00f3rskiego podj\u0119to za panowania kr\u00f3la Stanis\u0142awa Augusta Poniatowskiego. Wys\u0142annicy kr\u00f3la \u2013 Jan F. Carosi b\u0119d\u0105cy w Miedzianej G\u00f3rze w 1779 lub 1780 r. i wizytuj\u0105cy ten teren latem 1781 r. Jan J. Ferber \u2013 znale\u017ali kopalnie miedzianog\u00f3rskie opuszczone. Ten pierwszy przytoczy\u0142 relacje mieszka\u0144c\u00f3w o skarbach ukrytych w Ziemi<\/a>, podczas gdy drugi mia\u0142 sceptyczne zdanie na temat zasobno\u015bci z\u0142o\u017ca. Obaj badacze-podr\u00f3\u017cnicy opisali fragmenty rud, kt\u00f3re znale\u017ali na ha\u0142dach oraz pozosta\u0142o\u015bci dawnych, zasypanych ju\u017c w\u00f3wczas szyb\u00f3w.<\/p>\n Statki pe\u0142ne miedzi<\/strong><\/a><\/p><\/blockquote>\n Relacja J.F. Carosiego<\/a><\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n Powo\u0142ana przez kr\u00f3la Stanis\u0142awa Augusta w kwietniu 1782 r. Komisja Kruszcowa, kieruj\u0105c si\u0119 opini\u0105 J. F. Carosiego ju\u017c na samym pocz\u0105tku swej dzia\u0142alno\u015bci zleci\u0142a rozpocz\u0119cie prac g\u00f3rniczych w Miedzianej G\u00f3rze. Jesieni\u0105 1782 r. prace prowadzono ju\u017c w 5 szybach zlokalizowanych na planie wykonanym 19 wrze\u015bnia 1782 r. (ryc. 6). Zdaniem kieleckiego geologa i badacza z\u0142o\u017ca miedzianog\u00f3rskiego, Z. Rubinowskiego plan ten oraz zamieszczony na nim opis z\u0142o\u017ca s\u0105 zgodne z obecn\u0105 znajomo\u015bci\u0105 jego budowy geologicznej. \u00d3wcze\u015bni g\u00f3rnicy prawid\u0142owo prowadzili wi\u0119c rozpoznanie z\u0142o\u017ca. Przedmiotem ich poszukiwa\u0144 i eksploatacji w kopalni budowanej w 1782 r. by\u0142y pok\u0142adowe rudy impregnacyjne (zbudowane z rozproszonych w ilastej skale drobnych skupie\u0144) miedzi i cynku, jak r\u00f3wnie\u017c zwarte koncentracje (\u201e\u017cy\u0142y<\/em>\u201d) rud miedzi, biegn\u0105ce wzd\u0142u\u017c uskok\u00f3w poprzecznie przecinaj\u0105cych stref\u0119 z\u0142o\u017cow\u0105.<\/p>\n Ryc. 6. Mapa kopalni miedzianog\u00f3rskiej Delineacya na oko bardziej ni\u017c przez regularny pomiar uczyniona szyb\u00f3w i kopalni w Miedzianej G\u00f3rze dnia 19 wrze\u015bnia 1782 r.<\/p><\/div>\n Ryc. 6. Mapa kopalni miedzianog\u00f3rskiej Delineacya na oko bardziej ni\u017c przez regularny pomiar uczyniona szyb\u00f3w i kopalni w Miedzianej G\u00f3rze dnia 19 wrze\u015bnia 1782 r. <\/em>(kopia orygina\u0142u znajduj\u0105cego si\u0119 w zbiorach Biblioteki Jagiello\u0144skiej \u2013 sygn. M 47\/158) oraz <\/span> fragment artyku\u0142u Z. Rubinowskiego (1982) cytuj\u0105cy i komentuj\u0105cy teksty na mapie.<\/a><\/span><\/p>\n We wrze\u015bniu 1782 r. w szybie \u201eStanis\u0142aw August\u201d (nowo budowanym ale usytuowanym blisko \u015blad\u00f3w dawnej eksploatacji) o g\u0142\u0119boko\u015bci oko\u0142o 55 m przebito ju\u017c seri\u0119 ilast\u0105 i rozpocz\u0119to jego g\u0142\u0119bienie w obr\u0119bie ciemnych wapieni g\u00f3rnodewo\u0144skich. Obok tego szybu znajdowa\u0142 si\u0119 jeszcze szyb \u201e\u015bw. J\u00f3zef\u201d, natomiast w odleg\u0142o\u015bci oko\u0142o 200 m na zach\u00f3d (WNW) zlokalizowane by\u0142y szyby \u201e\u015bw. Antoni\u201d, \u201e\u015bw. Krzysztof\u201d, \u201e\u015bw. Wenceslaw\u201d. By\u0142y one po\u0142\u0105czone podziemnymi chodnikami, kt\u00f3re mia\u0142y drewnian\u0105 obudow\u0119 i w czasie wykonywania planu nie by\u0142y zalewane przez dop\u0142ywy w\u00f3d.<\/p>\n W s\u0105siedztwie kopalni, na terenie wsi Miedziana G\u00f3ra oraz Niewachl\u00f3w powsta\u0142y w szybkim czasie zak\u0142ady wzbogacania i przer\u00f3bki rud a tak\u017ce budynki administracyjne i mieszkalne. Pocz\u0105tkowo, do jesieni 1785 r. przedsi\u0119biorstwo miedzianog\u00f3rskie zarz\u0105dzane by\u0142o bezpo\u015brednio przez Komisj\u0119 Kruszcow\u0105, potem – do 1788 r. \u2013 przez cz\u0142onka tej Komisji, biskupa Krzysztofa Szembeka, za\u015b od 1791 r. dzier\u017cawc\u0105 kopalni by\u0142 bezpo\u015bredni jej administrator (dyrektor) Antoni Soldenhoffie \u2013 posta\u0107 bardzo kontrowersyjna (biogram oraz opinia dr Marii Czeppe<\/a>).<\/p>\n Biogram oraz opinia historyka, dr Marii Czeppe z Instytutu Historii PAN w Krakowie o baronie Antonim Soldenhoffen (<\/a>Soldenhoffie) <\/a><\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n Z okresu dzia\u0142ania przedsi\u0119biorstwa za\u0142o\u017conego przez Komisj\u0119 Kruszcow\u0105 a nast\u0119pnie zarz\u0105dzanego przez Szembeka i Soldenhoffa zachowa\u0142o si\u0119 szereg \u017ar\u00f3de\u0142 archiwalnych, w tym inwentarzy, raport\u00f3w i list\u00f3w, z kt\u00f3rych mo\u017cna czerpa\u0107 wiedz\u0119 o rozwoju kopalni. Inwentarz z 1788 r. wykazuje, i\u017c d\u0142ugo\u015b\u0107 podziemnych wyrobisk kopalnianych wynosi\u0142a 350 m, za\u015b do ich g\u0142\u0119bienia u\u017cywano m.in. \u015bwidr\u00f3w i prochu strzelniczego. Transport w szybie \u201dStanis\u0142aw August\u201d funkcjonowa\u0142 przy u\u017cyciu kieratu. Eksploatowano w\u00f3wczas \u2013 zapewne systemem filarowym – dwa g\u00f3rne poziomy kopalni do g\u0142\u0119boko\u015bci oko\u0142o 50 m. W rachunkach kopalni, kt\u00f3re przegl\u0105da\u0142 historyk T. Korzon jeszcze w XIX wieku zachowa\u0142y si\u0119 nazwy 11 szyb\u00f3w: \u201enowy i stary szyb \u015b. Stanis\u0142awa, \u015b\u015b. Krzysztofa, Antoniego, Katarzyny, Wenceslawa, J\u00f3zefa, Jana, Micha\u0142a, Adama i Ewy<\/em>\u201d. Wielu z nich nie uda\u0142o si\u0119 jednak dot\u0105d zlokalizowa\u0107 na mapach.<\/p>\n W czerwcu 1789 r., starosta romanowski, Aleksander Ro\u017cniecki przeprowadzi\u0142 lustracj\u0119 zak\u0142ad\u00f3w miedzianog\u00f3rskich i sporz\u0105dzi\u0142 z niej raport, kt\u00f3ry podsumowywa\u0142 okres bezpo\u015bredniego zarz\u0105du biskupa Szembeka. Raport ten opisuje zabudowania i urz\u0105dzenia zak\u0142ad\u00f3w, eksploatacj\u0119 w kopalni, zawarto\u015b\u0107 magazyn\u00f3w z produkcj\u0105 (niestety, w wi\u0119kszo\u015bci nie sprzedan\u0105) oraz formu\u0142uje wnioski dotycz\u0105ce dalszych dzia\u0142a\u0144<\/a>. Z raportu tego wynika, \u017ce w latach 1785-1788 zak\u0142ady miedzianog\u00f3rskie wyprodukowa\u0142y oko\u0142o 26 t miedzi, 26 t glejty (tlenku o\u0142owiu wykorzystywanego m.in. jako barwnik produkt\u00f3w ceramicznych), 7 t spi\u017cu (stopu miedzi, cynku i o\u0142owiu), 5 t o\u0142owiu oraz 2 t witriolu (uwodnionego siarczanu miedzi lub kwasu siarkowego). Mied\u017a z zak\u0142ad\u00f3w wykorzystywana by\u0142a w mennicy kr\u00f3lewskiej do produkcji monet: groszy, p\u00f3\u0142groszy i trojak\u00f3w a tak\u017ce do produkcji dzwon\u00f3w, blach dachowych, naczy\u0144 oraz galanterii metalowej (broni ozdobnej, figur). Niestety, jako\u015b\u0107 produkowanych surowc\u00f3w, w tym miedzi przekazywanej na potrzeby mennicy kr\u00f3lewskiej, by\u0142a stosunkowo niska.<\/p>\n Monety z „MIEDZI KRAIOWEY” XVIII i XIX w.<\/a><\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n Kr\u00f3l Stanis\u0142aw August, kt\u00f3ry zwiedza\u0142 Miedzian\u0105 G\u00f3r\u0119 w lipcu 1787 r. (ale nie schodzi\u0142 raczej do kopalni), by\u0142 zadowolony z post\u0119pu prac i stanu przedsi\u0119biorstwa (fragmenty relacji z wizyty kr\u00f3lewskiej<\/a>). Na dow\u00f3d tego osobi\u015bcie rozpocz\u0105\u0142 g\u0142\u0119bienie nast\u0119pnego szybu, wbij\u0105c \u0142opat\u0119 w ziemi\u0119 (tak jak to uwielbiaj\u0105 robi\u0107 r\u00f3wnie\u017c wsp\u00f3\u0142cze\u015bni dygnitarze).<\/p>\n Fragmenty relacji A. Naruszewicza z wizyty kr\u00f3lewskiej<\/a><\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n Mimo jednak znacznych nak\u0142ad\u00f3w poniesionych przez skarb kr\u00f3lewski na rozw\u00f3j przedsi\u0119biorstwa w pierwszych kilku latach jego istnienia, nie osi\u0105gn\u0119\u0142o ono wi\u0119kszych zysk\u00f3w, przynosz\u0105c nawet w okresie swego najwi\u0119kszego rozwoju (do 1788 r.) straty.<\/p>\n W latach dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tych XVIII wieku, do momentu utraty niepodleg\u0142o\u015bci przedsi\u0119biorstwo miedzianog\u00f3rskie, nie otrzymuj\u0105c ju\u017c dotacji produkowa\u0142o niewiele, znajduj\u0105c si\u0119 praktycznie w stanie upadku. Jak donosi\u0142 w listach do rz\u0105dowej Komisji Ekonomicznej jej przedstwiciel urz\u0119duj\u0105cy w Miedzianej G\u00f3rze, Turner, prace g\u00f3rnicze polega\u0142y na okresowej eksploatacji kruszc\u00f3w na dora\u017ane potrzeby i nie zapewnia\u0142y nawet utrzymania istniej\u0105cego stanu kopalni, mimo i\u017c g\u00f3rnicy natrafiali niekiedy na bogate cia\u0142a rudne. W marcu 1793 r. Turner pisa\u0142 w li\u015bcie, \u017ce \u201eod dw\u00f3ch miesi\u0119cy osadzono kilkunastu robotnika na dobywaniu kruszcu miedzianego, kt\u00f3rego si\u0119 jeszcze dot\u0105d dosy\u0107 obficie znaiduje\u201d<\/em>[7]<\/a>. Kopalnia mia\u0142a w\u00f3wczas co najmniej cztery szyby, niekt\u00f3re z nich by\u0142y jednak opuszczane lub zawala\u0142y si\u0119, za\u015b robotnicy nie zawsze dostawali wynagrodzenie. Turner informowa\u0142 na przyk\u0142ad, \u017ce zim\u0105 1793 r. zawali\u0142 si\u0119 szyb, w kt\u00f3rym wydobywano galman, natomiast w li\u015bcie datowanym na 30 czerwca tego roku donosi\u0142, \u017ce zawali\u0142 si\u0119 nast\u0119pny, prawdopodobnie g\u0142\u00f3wny szyb: \u201eSzyb czwarty, Stanis\u0142aw zwany, przez kt\u00f3ry robotnik w d\u00f3\u0142 schodzi\u0142, tak\u017ce si\u0119 w miesi\u0105cu maju zawali\u0142. Teraz robotnik, p\u00f3ki robota trwa\u0142a, szybem trzecim, Katarzyna zwanym na d\u00f3\u0142 do roboty schodzi\u0142<\/em>\u201d. Produkowana mied\u017a (i wyroby miedziane) mia\u0142a niewielki zbyt, przedsi\u0119biorstwo za\u015b utrzymywa\u0142o si\u0119 g\u0142\u00f3wnie ze sprzeda\u017cy glejty (tlenku o\u0142owiu) u\u017cywanego przez garncarzy do pokrywania wyrob\u00f3w ceramicznych. W cytowanym wy\u017cej li\u015bcie z czerwca 1793 r. Turner pisa\u0142: \u201ena naczynia miedziane r\u00f3\u017cne, przez dw\u00f3ch kotlarzy przy fabryce robione, bardzo ma\u0142y odbyt<\/em>[8]<\/a> jest, szczeg\u00f3lnie za glejt\u0119 przez garncarzy kupuj\u0105c\u0105, kiedy niekiedy pieni\u0119dzy dochodzi\u201d<\/em>.<\/p>\n Kopalnie miedzianog\u00f3rskie na pocz\u0105tku 1794 roku przej\u0105\u0142 w dzier\u017caw\u0119 gen. Jan Baptysta Komarzewski. Jednak po wybuchy powstania ko\u015bciuszkowskiego przyst\u0105pi\u0142 do insurekcji (artyku\u0142 prof. Jerzego Szczepa\u0144skiego<\/a>).<\/p>\n Ryc. 7. Fragment mapy do\u0142\u0105czonej do opisu mineralogicznego okaz\u00f3w rud miedzianog\u00f3rskich opublikowanego w 1799 r. w Berlinie. Zamieszczone nad nazw\u0105 Miedzianej G\u00f3ry symbole, obja\u015bnione po prawej stronie oznaczaj\u0105 metale, kt\u00f3rych rudy spodziewano si\u0119 znale\u017a\u0107 w z\u0142o\u017cu (kopia materia\u0142u ze zbior\u00f3w J. Czarnockiego).<\/p><\/div>\n Po zaj\u0119ciu regionu \u015bwi\u0119tokrzyskiego przez zaborc\u00f3w austriackich, oko\u0142o 1797 r. wznowiono dzia\u0142alno\u015b\u0107 miedzianog\u00f3rskich zak\u0142ad\u00f3w g\u00f3rniczo-hutniczych. Spodziewano si\u0119 uzyska\u0107 ze z\u0142o\u017ca miedzianog\u00f3rskiego srebro, o\u0142\u00f3w, mied\u017a, cynk i antymon, o czym \u015bwiadczy mapa do\u0142\u0105czona do opisu okaz\u00f3w rud pochodz\u0105cych z tego z\u0142o\u017ca opublikowanego w Berlinie 1799 r. (ryc. 7). Interesuj\u0105c\u0105 map\u0119 z 1804 r. (ze zbior\u00f3w Archiwum Pa\u0144stwowego w Wiedniu) zaprezentowa\u0142 prof. Jerzy Szczepa\u0144ski w artykule o gen. Janie Bapty\u015bcie Komarzewskim (poni\u017cej).<\/p>\n J. Szczepa\u0144ski, Genera\u0142 Jan Baptysta Komarzewski i kopalnie Miedzianej G\u00f3ry, (w:) Historia magistra vitae est…. Studia z dziej\u00f3w spo\u0142eczno-politycznych, gospodarczych i kulturalnych. Ksi\u0119ga jubileuszowa dedykowana prof. zw. dr. hab. Wies\u0142awowi Cabanowi z okazji 45-lecia pracy naukowej, Kielce, 2016, s. 113, oraz http:\/\/goryhistorii.pl\/kopalnie-krola-stanislawa\/<\/p><\/div>\n <\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n [1]<\/a> Sztolnia \u2013 poziome wyrobisko g\u00f3rnicze (chodnik g\u00f3rniczy) \u0142\u0105cz\u0105ce si\u0119 z powierzchni\u0105; sztolnie odwadniaj\u0105ce wykonuje si\u0119 na terenach o zr\u00f3\u017cnicowanej morfologii, gdzie wylot tego wyrobiska mo\u017ce by\u0107 po\u0142o\u017cony ni\u017cej ni\u017c jego pocz\u0105tek. Odmiennie od wielu kopal\u0144 \u015bwi\u0119tokrzyskich historia eksploatacji z\u0142o\u017ca w Miedzianej G\u00f3rze jest stosunkowo dobrze udokumentowana. Z\u0142o\u017ce znajdowa\u0142o si\u0119 na terenach nale\u017c\u0105cych do biskup\u00f3w krakowskich, kt\u00f3rzy prowadzili szczeg\u00f3\u0142ow\u0105 dokumentacj\u0119 swej dzia\u0142alno\u015bci. Potem, w ko\u0144cu XVII wieku eksploatacja podlega\u0142a kontroli Skarbu Kr\u00f3lewskiego, za\u015b w pierwszej po\u0142owie XIX wieku \u2013 urz\u0119d\u00f3w g\u00f3rniczych w Wiedniu oraz Warszawie. Urz\u0119dy te […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-23","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.miedziana.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/23","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.miedziana.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.miedziana.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.miedziana.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.miedziana.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=23"}],"version-history":[{"count":47,"href":"https:\/\/www.miedziana.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/23\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1173,"href":"https:\/\/www.miedziana.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/23\/revisions\/1173"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.miedziana.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=23"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}\n
![\"Ryc.](\"https:\/\/www.miedziana.pl\/wp-content\/uploads\/2015\/08\/1798plan-231x300.jpg\" "\\"Ryc.")
<\/a>\n
\n
\n
![\"Ryc.](\"https:\/\/www.miedziana.pl\/wp-content\/uploads\/2015\/08\/ryc5-222x300.jpg\")
<\/a>![\"\"](\"https:\/\/www.miedziana.pl\/wp-content\/uploads\/2018\/01\/austriacka-mapa-z-1804-roku-300x139.jpg\")
<\/a>
\n[2]<\/a> G\u00f3ry \u2013 g\u00f3rami zwano w\u00f3wczas nie tylko wzniesienia lecz r\u00f3wnie\u017c kopalnie podziemne.
\n[3]<\/a> Szto\u0142ka \u2013 ma\u0142a sztolnia.
\n[4]<\/a> Fryszt \u2013 dzia\u0142ka g\u00f3rnicza.
\n[5]<\/a> Olbora \u2013 podatek eksploatacyjny.
\n[6]<\/a> Galeria \u2013 chodnik g\u00f3rniczy.
\n[7]<\/a> Ten i nast\u0119pne cytaty z list\u00f3w Turnera za artyku\u0142em W. Kuli (1956).
\n[8]<\/a> Odbyt \u2013 zbyt.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"