{"id":31,"date":"2015-08-06T10:14:15","date_gmt":"2015-08-06T08:14:15","guid":{"rendered":"http:\/\/www.miedziana.pl\/?page_id=31"},"modified":"2020-12-13T16:36:59","modified_gmt":"2020-12-13T15:36:59","slug":"swiadectwa-przeszlosci","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/www.miedziana.pl\/index.php\/swiadectwa-przeszlosci\/","title":{"rendered":"\u015awiadectwa przesz\u0142o\u015bci"},"content":{"rendered":"

Przewaga ska\u0142 ilastych w miedzianog\u00f3rskiej strefie z\u0142o\u017cowej powoduje, i\u017c podziemne wyrobiska kopal\u0144 w wi\u0119kszo\u015bci nie istniej\u0105, zosta\u0142y bowiem zacisni\u0119te plastycznymi ska\u0142ami otoczenia. Wszystkie szyby kopal\u0144 w Miedzianej G\u00f3rze i na wzg\u00f3rzu \u0141aw\u0119czna zawalily si\u0119 lub zosta\u0142y zasypane. Jednak kilkuwiekowa eksploatacja polimetalicznych rud pozostawi\u0142a po sobie ha\u0142dy oraz zag\u0142\u0119bienia (leje) w miejscach szyb\u00f3w. Kszta\u0142ty i rozmiary tych form s\u0105 zr\u00f3\u017cnicowane, co wynika ze stosowania odmiennych technik wydobycia w r\u00f3\u017cnych okresach eksploatacji z\u0142o\u017ca. Na pierwotny kszta\u0142t wielu \u015blad\u00f3w g\u00f3rnictwa nak\u0142adaj\u0105 si\u0119 ponadto p\u00f3\u017aniejsze zmiany zwi\u0105zane z nieg\u00f3rnicz\u0105 dzia\u0142alno\u015bci\u0105 cz\u0142owieka, np. z rozbudow\u0105 wsi czy gospodark\u0105 roln\u0105. Ro\u017cne typy \u015blad\u00f3w g\u00f3rnictwa miedzianog\u00f3rskiego zachowanych we wsp\u00f3\u0142czesnej rze\u017abie terenu prezentuje rycina 15.<\/p>\n

\"Ryc.<\/a>

Ryc. 15. Typowe przyk\u0142ady powierzchniowych pozosta\u0142o\u015bci historycznego g\u00f3rnictwa na terenie Miedzianej G\u00f3ry i wzg\u00f3rza \u0141aw\u0119czna (obja\u015bnienia cyfr rzymskich w tek\u015bcie).<\/p><\/div>\n

 Najbardziej charakterystycznymi formami rze\u017aby terenu, kt\u00f3re powsta\u0142y w wyniku dzia\u0142alno\u015bci g\u00f3rniczej s\u0105 leje szybowe o kszta\u0142cie odwr\u00f3conego sto\u017cka i \u015brednicy 4-16 m. Ha\u0142dy otaczaj\u0105ce takie leje maj\u0105 kszta\u0142t nasypu o wysoko\u015bci oko\u0142o lub ponad 2 m, p\u0142askiej, poziomej g\u00f3rnej powierzchni i stromych skarpach (ryc. 15, typ. I).<\/p>\n

 <\/p>\n

\"Szyb<\/a>

Lej szybu \u201eStanis\u0142aw<\/a>\u201d, najwi\u0119kszy na terenie Miedzianej G\u00f3ry \u2013 niestety \u2013 zasypywany \u015bmieciami; pomnik przyrody nieo\u017cywionej od 1987 roku. Stan z 2003 r. Ryc 15, typ I. GPS 50\u00b056’5.14″N, 20\u00b033’21.08″E<\/a><\/p><\/div>\n

W pojedynczych przypadkach ha\u0142dom takim nie towarzysz\u0105 leje szybowe, kt\u00f3re zosta\u0142y ca\u0142kowicie zasypane. Kszta\u0142t i wielko\u015b\u0107 lej\u00f3w sugeruje znaczn\u0105 g\u0142\u0119boko\u015b\u0107 szyb\u00f3w, natomiast wielko\u015b\u0107 ha\u0142d wskazuje na ich powstanie w wyniku eksploatacji systemem filarowym (prowadz\u0105cej do wybrania materia\u0142u o du\u017cej obj\u0119to\u015bci). Obiekty te stanowi\u0105 wi\u0119c pozosta\u0142o\u015bci eksploatacji dziewi\u0119tnastowiecznej, ewentualnie z ko\u0144ca XVIII wieku i poszukiwa\u0144 dwudziestowiecznych i mo\u017cna je identyfikowa\u0107 z wyrobiskami zaznaczonymi na starych planach g\u00f3rniczych. Szyb „Stanis\u0142aw” (1977-2018)<\/a><\/p>\n

\"Szby<\/a>

Lej zapadliskowy i ha\u0142da szybu \u201eBarbara\u201d na wsch. zboczu G\u00f3ry Kaplicznej. Stan 2006, 2018<\/a>. Ryc 15, typ I. GPS 50\u00b056’02.5″N 20\u00b033’40.9″E<\/a><\/p><\/div>\n

Do najbardziej typowych przyk\u0142ad\u00f3w takich form nale\u017cy lej przy szybie \u201eStanis\u0142aw<\/a>\u201d odbudowywanym jeszcze w po\u0142owie XX wieku, ha\u0142dy przy dziewi\u0119tnastowiecznych szybach \u201eFranciszek<\/a>\u201d  i \u201eBarbara<\/a>\u201d  a tak\u017ce pozosta\u0142o\u015bci \u201eSzybu Austriackiego II<\/a>\u201d.<\/p>\n

\"\"<\/a>

Niewielki lej szybowy otoczony pier\u015bcieniem ha\u0142dy, zaro\u015bni\u0119ty lasem na wzg\u00f3rzu \u0141aw\u0119czna. Ryc. 15, typ. II. GPS 50\u00b056’21.5″N 20\u00b032’06.7″E<\/a><\/p><\/div>\n

 Opr\u00f3cz du\u017cych ha\u0142d i zapadlisk, na polach g\u00f3rniczych zachowa\u0142y si\u0119 obiekty o mniejszych rozmiarach i nieco odmiennych kszta\u0142tach. S\u0105 to zag\u0142\u0119bienia o \u015brednicy 3-8 m, g\u0142\u0119boko\u015bci 1-3 m i najcz\u0119\u015bciej zaokr\u0105glonym dnie. Zag\u0142\u0119bieniom towarzysz\u0105 zwa\u0142owiska maj\u0105ce najcz\u0119\u015bciej kszta\u0142t niewysokiego wa\u0142u otaczaj\u0105cego pier\u015bcieniem zag\u0142\u0119bienie (ryc. 15, typ. II, fot.<\/a>). Opisywane formy stanowi\u0105 \u015blady eksploatacji prowadzonej systemem wieloszybikowym, a wi\u0119c g\u00f3rnictwa kruszcowego (rud miedzi i cynku) starszego ni\u017c dziewi\u0119tnastowieczne, ewentualnie pozosta\u0142o\u015bci p\u0142ytkiej eksploatacji rud limonitowych czapy \u017celazistej.<\/p>\n

\"Szyb<\/a>

Ha\u0142da szybu \u201eFranciszek\u201d. Dom stoi w miejscu dawnego szybu. Stan z 2003 r. Ryc 15, typ I. GPS 50\u00b056’00.8″N 20\u00b033’28.8″E<\/a><\/p><\/div>\n

\"Szyb<\/a>

Lej zapadliskowy \u201eSzybu Austriackiego II\u201d, pomnik przyrody nieo\u017cywionej od 1987 roku. Ryc 15, typ I. GPS 50\u00b056’01.5″N 20\u00b033’19.0″E<\/a><\/p><\/div>\n

\"Szyb<\/a>

Widok od po\u0142udnia (poro\u015bni\u0119tej drzewami) ha\u0142dy szybu „Austriackiego II”. GPS 50\u00b055’59.9″N 20\u00b033’18.1″E<\/a><\/p><\/div>\n

W obr\u0119bie p\u00f3l g\u00f3rniczych wzg\u00f3rza \u0141aw\u0119czno obok ewidentnych \u015blad\u00f3w g\u00f3rnictwa wyst\u0119puj\u0105 tak\u017ce do\u015b\u0107 licznie niewielkie (o \u015brednicy 3-4 m) zag\u0142\u0119bienia, niekiedy sto\u017ckowate, kt\u00f3rym nie towarzysz\u0105 zwa\u0142owiska (ryc. 15, typ III, fot.<\/a>). Na obu polach g\u00f3rniczych \u2013 w Miedzianej G\u00f3rze i na \u0141aw\u0119cznej nieliczne natomiast s\u0105 wi\u0119ksze nieregularne zag\u0142\u0119bienia pozbawione ha\u0142d lub formy wypuk\u0142e, przypominaj\u0105ce ha\u0142dy, lecz pozbawione lej\u00f3w (ryc. 15, typ. IV).<\/p>\n

\"Szyb<\/a>

Stawek w miejscu \u201eSzybu Austriackiego I. Stan w 2002 r. GPS 50\u00b056’00.1″N 20\u00b033’55.0″E<\/a><\/p><\/div>\n

S\u0105 w\u015br\u00f3d tych zag\u0142\u0119bie\u0144 na pewno leje zapadliskowe powsta\u0142e w miejscach zawa\u0142\u00f3w szyb\u00f3w lub innych podziemnych wyrobisk g\u00f3rniczych. Do takich nale\u017cy na przyk\u0142ad stawek w miejscu \u201eSzybu Austriackiego I<\/a>\u201d w Miedzianej G\u00f3rze. Mog\u0105 to by\u0107 jednak r\u00f3wnie\u017c \u015blady odkrywkowej eksploatacji glin lub \u017cwir\u00f3w albo innej dzia\u0142alno\u015bci cz\u0142owieka. Pochodzenie form wypuk\u0142ych (wzg\u00f3rk\u00f3w) wyja\u015bni\u0107 mo\u017cna badaj\u0105c materia\u0142, z kt\u00f3rego s\u0105 zbudowane, kt\u00f3ry jest charakterystyczny, gdy s\u0105 to np. ha\u0142dy kopal\u0144 lub \u017cu\u017cla hutniczego. Szyb Austriacki I (1977-2012)<\/a>.<\/p>\n

\"\u0141aw\u0119czna\"<\/a>

Prawdopodobnie lej szybowy pozbawiony jednak ha\u0142dy i zaro\u015bni\u0119ty lasem na wzg\u00f3rzu \u0141aw\u0119czna. Ryc. 15, typ III. GPS 50\u00b056’21.5″N 20\u00b032’06.7″E<\/a><\/p><\/div>\n

 Do obiekt\u00f3w o nie zawsze sprecyzowanej genezie nale\u017c\u0105 zag\u0142\u0119bienia na stokach wzniesie\u0144, kt\u00f3re przypominaj\u0105 ma\u0142e oraz wi\u0119ksze zboczowe \u0142omiki skalne (ryc. 15, typ. V, fot.<\/a>). Zdaniem geologa Z. Rubinowskiego niekt\u00f3re z nich stanowi\u0142y pozosta\u0142o\u015b\u0107 szyb\u00f3w g\u00f3rniczych zaznaczonych na planie kopalni miedzianog\u00f3rskiej z 1782 r. Czym s\u0105 dla nas te widoczne w rze\u017abie terenu pozosta\u0142o\u015bci g\u00f3rnictwa? S\u0105 one \u015bwiadectwem pracy naszych przodk\u00f3w i \u2013 jak ka\u017cda inna materialna pozosta\u0142o\u015b\u0107 dawnych epok: ko\u015bci\u00f3\u0142, zamek czy drewniana chata \u2013 zabytkiem historycznym. Ha\u0142dy i leje szybowe stanowi\u0105 zabytki kultury materialnej, \u015bci\u015blej \u2013 techniki g\u00f3rniczej.<\/p>\n

\"Zbocze<\/a>

Zaro\u015bni\u0119te antropogeniczne zag\u0142\u0119bienia, na stoku G\u00f3ry Kaplicznej w Miedzianej G\u00f3rze. Ryc. 15, typ. V. GPS 50\u00b056’06.6″N 20\u00b033’22.7″E<\/a><\/p><\/div>\n

Informuj\u0105 o po\u0142o\u017ceniu kopalni, rozlokowaniu szyb\u00f3w \u0142\u0105cz\u0105cych podziemne chodniki z powierzchni\u0105, ilo\u015bci wydobywanego materia\u0142u a nawet o technologii eksploatacji, a wi\u0119c po\u015brednio o okresie historycznym, w kt\u00f3rym si\u0119 odbywa\u0142a. Je\u015bli brak historycznych \u017ar\u00f3de\u0142 pisanych, dawne ha\u0142dy i leje s\u0105 cz\u0119sto jedynym dokumentem informuj\u0105cym o wydobyciu. Je\u015bli za\u015b takie \u017ar\u00f3d\u0142a s\u0105 \u2013 badania zabytk\u00f3w g\u00f3rniczych pozwalaj\u0105 na poszerzenie i zobiektywizowanie informacji zawartych w dokumentach historycznych.<\/p>\n

\n

Pole g\u00f3rnicze na wzg\u00f3rzu \u0141aw\u0119czna<\/a><\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

\"Gracka<\/a>

W Muzeum G\u00f3rnictwa W\u0119glowego w Zabrzu zachowa\u0142y si\u0119 narz\u0119dzia z kopalni miedzianog\u00f3rskiej.<\/p><\/div>\n

W przypadku g\u00f3rnictwa miedzianog\u00f3rskiego mamy do czynienia z du\u017c\u0105 ilo\u015bci\u0105 historycznych \u017ar\u00f3de\u0142 pisanych, w tym dawnych plan\u00f3w g\u00f3rniczych. Mo\u017cliwe jest wi\u0119c w tym wypadku ich por\u00f3wnanie z materialnymi pozosta\u0142o\u015bciami eksploatacji w terenie, co czyni ze \u015blad\u00f3w g\u00f3rnictwa miedzianog\u00f3rskiego obiekt modelowy dla takich \u2013 detektywistycznych prawie \u2013 poszukiwa\u0144 i stawia w rz\u0119dzie najwa\u017cniejszych zabytk\u00f3w kultury materialnej w regionie \u015bwi\u0119tokrzyskim.<\/p>\n

\"\"<\/a>

Kaplica \u015bw. Barbary patronki g\u00f3rnik\u00f3w, na szczycie G\u00f3ry Kaplicznej w Miedzianej G\u00f3rze (obecna murowana, wybudowana zosta\u0142a w XIX wieku), 2012 r.<\/p><\/div>\n

\n

Kaplica \u015bw. Barbary<\/strong><\/a><\/p>\n<\/blockquote>\n

\"Ryc.<\/a>

Ryc. 16. Powierzchniowe pozosta\u0142o\u015bci rob\u00f3t g\u00f3rniczych na terenie Miedzianej G\u00f3ry (stan z 1977 r.) na tle lokalizacji szyb\u00f3w kopalni miedzianog\u00f3rskich wed\u0142ug dawnych plan\u00f3w.<\/p><\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Przewaga ska\u0142 ilastych w miedzianog\u00f3rskiej strefie z\u0142o\u017cowej powoduje, i\u017c podziemne wyrobiska kopal\u0144 w wi\u0119kszo\u015bci nie istniej\u0105, zosta\u0142y bowiem zacisni\u0119te plastycznymi ska\u0142ami otoczenia. Wszystkie szyby kopal\u0144 w Miedzianej G\u00f3rze i na wzg\u00f3rzu \u0141aw\u0119czna zawalily si\u0119 lub zosta\u0142y zasypane. Jednak kilkuwiekowa eksploatacja polimetalicznych rud pozostawi\u0142a po sobie ha\u0142dy oraz zag\u0142\u0119bienia (leje) w miejscach szyb\u00f3w. Kszta\u0142ty i rozmiary […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-31","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.miedziana.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/31","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.miedziana.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.miedziana.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.miedziana.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.miedziana.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=31"}],"version-history":[{"count":107,"href":"https:\/\/www.miedziana.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/31\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1192,"href":"https:\/\/www.miedziana.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/31\/revisions\/1192"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.miedziana.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=31"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}