{"id":35,"date":"2015-08-06T10:25:49","date_gmt":"2015-08-06T08:25:49","guid":{"rendered":"http:\/\/www.miedziana.pl\/?page_id=35"},"modified":"2020-12-13T16:33:39","modified_gmt":"2020-12-13T15:33:39","slug":"sladami-gwarkow","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/www.miedziana.pl\/index.php\/sladami-gwarkow\/","title":{"rendered":"\u015aladami gwark\u00f3w"},"content":{"rendered":"
\"Ryc.<\/a>

Ryc. 16. Powierzchniowe pozosta\u0142o\u015bci rob\u00f3t g\u00f3rniczych na terenie Miedzianej G\u00f3ry (stan z 1977 r.) na tle lokalizacji szyb\u00f3w kopalni miedzianog\u00f3rskich wed\u0142ug dawnych plan\u00f3w.<\/p><\/div>\n

Pos\u0142uguj\u0105c si\u0119 dawnymi opisami i planami spr\u00f3bujmy zidentyfikowa\u0107 \u015blady dzia\u0142alno\u015bci gwark\u00f3w \u2013 dawnych g\u00f3rnik\u00f3w \u2013 na terenie Miedzianej G\u00f3ry i \u0141aw\u0119cznej. G\u0142\u00f3wny obszar koncentracji \u015blad\u00f3w g\u00f3rniczych w Miedzianej G\u00f3rze znajduje si\u0119 w centralnej i wschodniej cz\u0119\u015bci tej wsi. Ma on w planie poziomym kszta\u0142t nieregularnego pasa o d\u0142ugo\u015bci oko\u0142o 900 m i szeroko\u015bci 100-300 m, kt\u00f3ry ci\u0105gnie si\u0119 wzd\u0142u\u017c szosy Kielce-\u0141\u00f3d\u017a. W krajobrazie tego pola g\u00f3rniczego dominuj\u0105 du\u017ce i bardzo du\u017ce pozosta\u0142o\u015bci dziewi\u0119tnastowiecznej eksploatacji oraz jednego z szyb\u00f3w wykonanych przez Austriak\u00f3w podczas I wojny \u015bwiatowej. Plany kopalni \u201eZygmunt\u201d z 1820 r.<\/a>  oraz kopalni \u017celaza z 1866 r.<\/a> pozwalaj\u0105 na identyfikacj\u0119 \u015blad\u00f3w wi\u0119kszo\u015bci du\u017cych szyb\u00f3w kopalni rud polimetalicznych z pocz\u0105tk\u00f3w XIX wieku. Analiz\u0119 po\u0142o\u017cenia wyrobisk g\u00f3rniczych u\u0142atwi\u0142 tak\u017ce archiwalny plan starych rob\u00f3t g\u00f3rniczych wykonany oko\u0142o 1923 r.<\/a> zapewne na podstawie starszych materia\u0142\u00f3w kartograficznych. Na planie tym zlokalizowano szyby nie znane z opis\u00f3w kopalni \u201eZygmunt\u201d: \u201eSamson\u201d, \u201eW\u0142adys\u0142aw\u201d, \u201eFerdynand\u201d, \u201eSzyb Rudy \u017belaznej\u201d, \u201eSzyb \u015awietlny N2\u201d sztolni odwadniaj\u0105cej oraz dwudziestowieczne szyby austriackie. \u201eSzyb Rudy \u017belaznej\u201d le\u017cy na p\u00f3\u0142noc od kopalni rudy \u017celaza z 1866 r. i nie jest zaznaczony na planie z tego roku. Mo\u017ce to oznacza\u0107, \u017ce powsta\u0142 jeszcze p\u00f3\u017aniej. By\u0107 mo\u017ce jednak jest on to\u017csamy z szybem \u201eKazimierz\u201d, kt\u00f3ry \u201edla odkrycia pok\u0142adu z szybu Jana mia\u0142 by\u0107 pog\u0142\u0119biony<\/em>\u201d .<\/p>\n

Najwi\u0119kszy w rejonie Miedzianej G\u00f3ry i rozwijaj\u0105cy si\u0119 nadal lej zapadliskowy, otoczony du\u017c\u0105 ha\u0142d\u0105 znajduje si\u0119 na miejscu szybu \u201eStanis\u0142aw\u201d powsta\u0142ego w 1782 r. i <\/a>stanowi\u0105cego odt\u0105d g\u0142\u00f3wny szyb kopalni czynny w wieku XIX oraz odrestaurowany na pocz\u0105tku XX. Szyb ten zwany by\u0142 pocz\u0105tkowo \u201eStanis\u0142aw August\u201d, a w XX w. \u2013 \u201eStaszic\u201d. Dobrze zachowane s\u0105 r\u00f3wnie\u017c leje i ha\u0142dy w miejscach szyb\u00f3w: \u201eAustriackiego II<\/a>\u201d i \u201eBarbara<\/a>\u201d. Ha\u0142dy wok\u00f3\u0142 szyb\u00f3w \u201eFranciszek<\/a>\u201d i \u201eKarol<\/a>\u201d s\u0105 zdeformowane przez zabudow\u0119 wiejsk\u0105 oraz przez tras\u0119 Kielce-\u0141\u00f3d\u017a, stanowi\u0105c\u0105 jednocze\u015bnie g\u0142\u00f3wn\u0105 drog\u0119 wsi. Brak r\u00f3wnie\u017c leja szybu \u201eKarol\u201d, natomiast w 1977 r. pokazywano jeszcze pal drzewny, kt\u00f3ry wed\u0142ug tradycji mia\u0142 by\u0107 osi\u0105 kieratu zlokalizowanego przy tym szybie. Szyby \u201eAustriacki I<\/a>\u201d oraz \u201eKatarzyna\u201d znacz\u0105 jedynie zalane wod\u0105 zag\u0142\u0119bienia, ten drugi szyb m\u00f3g\u0142 by\u0107 jednak pozbawiony w\u0142asnej ha\u0142dy, je\u015bli g\u0142\u00f3wnym szybem transportowym by\u0142 s\u0105siedni \u201eStanis\u0142aw<\/a>\u201d. Zabudowa wsi spowodowa\u0142a zatarcie \u015blad\u00f3w we wschodniej i po\u0142udniowej cz\u0119\u015bci pola g\u00f3rniczego, przede wszystkim szyb\u00f3w \u201eJan\u201d, \u201eFryderyk\u201d, \u201eSzyb Rudy \u017belaznej\u201d, za\u015b po po\u0142udniowej stronie drogi \u2013 \u201eOberhutman\u201d, \u201eW\u0142adys\u0142aw\u201d oraz szyb\u00f3w \u201eKopalni Rudy \u017belaznej Zygmunt\u201d.<\/a><\/p>\n

\"Ha\u0142da<\/a>

Widok na zbocze ha\u0142dy szybu \u201eKarol\u201d po\u0142o\u017cone nad drog\u0105 Kielce-\u0141\u00f3d\u017a przebiegaj\u0105c\u0105 przez Miedzian\u0105 G\u00f3r\u0119. Stan w 2015 roku. GPS 50\u00b055’59.5″N 20\u00b033’38.8″E<\/a><\/p><\/div>\n

\"Ha\u0142da<\/a>

Widok na zbocze ha\u0142dy szybu \u201eKarol\u201d po\u0142o\u017cone nad drog\u0105 Kielce-\u0141\u00f3d\u017a przebiegaj\u0105c\u0105 przez Miedzian\u0105 G\u00f3r\u0119. Stan w 2006 roku.<\/p><\/div>\n

\"karol77\"<\/a>

Widok na zbocze ha\u0142dy szybu \u201eKarol\u201d po\u0142o\u017cone nad drog\u0105 Kielce-\u0141\u00f3d\u017a przebiegaj\u0105c\u0105 przez Miedzian\u0105 G\u00f3r\u0119. Stan w 1977 roku. Fot. Jan Urban<\/p><\/div>\n

W 1977 r. na po\u0142udniowo-zachodnim stoku G\u00f3ry Kaplicznej zachowane jeszcze by\u0142y \u2013 w formie zag\u0142\u0119bie\u0144 stokowych \u2013 niewyra\u017ane \u015blady identyfikowane przez Z. Rubinowskiego jako pierwsze szyby z okresu dzia\u0142ania G\u0142\u00f3wnej Komisji Kruszcowej w ko\u0144cu XVIII w. Dok\u0142adniejsze por\u00f3wnanie z planem z 1782 r., sugeruje, \u017ce szyby te mog\u0142y by\u0107 po\u0142o\u017cone nieco dalej na po\u0142udnie i zapewne ich pozosta\u0142o\u015bciami s\u0105 niewyra\u017ane nier\u00f3wno\u015bci terenu bezpo\u015brednio na po\u0142udnie od drogi (patrz rysunek)<\/span><\/a>. W 1977 r. istnia\u0142a te\u017c jeszcze grupa kilku lej\u00f3w i ha\u0142d, po\u0142o\u017cona oko\u0142o 0,5 km na wsch\u00f3d od g\u0142\u00f3wnej cz\u0119\u015bci pola g\u00f3rniczego, kt\u00f3ra stanowi\u0142a powierzchniowe pozosta\u0142o\u015bci poszukiwa\u0144 kruszc\u00f3w prowadzonych pod kierunkiem K. Kossowskiego w latach 1846-52. Opr\u00f3cz pozosta\u0142o\u015bci g\u00f3rnictwa na terenie Miedzianej G\u00f3ry, na p\u00f3\u0142noc od wschodniej cz\u0119\u015bci pasa wyrobisk g\u00f3rniczych zachowa\u0142y si\u0119 drobne usypiska \u017cu\u017cli, kt\u00f3re s\u0105 zapewne pozosta\u0142o\u015bciami zak\u0142ad\u00f3w hutniczych dzia\u0142aj\u0105cych w XVII i XVIII wieku.<\/p>\n

Ha\u0142da szybu „Karol”<\/a><\/strong><\/p><\/blockquote>\n

  Na \u017cadnych znanych nam planach nie zaznaczono po\u0142o\u017cenia nast\u0119puj\u0105cych szyb\u00f3w, kt\u00f3rych nazwy wymienione zosta\u0142y w dokumentach historycznych: \u201ePostoja\u201d z XVII wieku, \u201eMicha\u0142\u201d \u201eAdam\u201d, \u201eEwa\u201d oraz \u201eAleksander\u201d nale\u017c\u0105cych do kopalni z ko\u0144ca XVIII wieku, a tak\u017ce \u201eKazimierz\u201d wymieniony w XIX wieku. Cztery niezlokalizowane szyby osiemnastowieczne stanowi\u0142y zapewne \u2013 podobnie jak szyby \u201e\u015bw. Antoni\u201d, \u201e\u015bw. Krzysztof\u201d i \u201e\u015bw. Wenceslaw\u201d \u2013 niewielkie wyrobiska poszukiwawcze, czynne kr\u00f3tko w okresie dzia\u0142ania tej kopalni. Je\u015bli po\u0142o\u017cone by\u0142y w po\u0142udniowo-wschodniej cz\u0119\u015bci kopalni, mog\u0142y znale\u017a\u0107 si\u0119 p\u00f3\u017aniej na terenie \u201eKopalni Rudy \u017belaznej Zygmunt\u201d i s\u0105 zaznaczone jako obiekty bezimienne na planie z 1866 r. Natomiast szyb \u201ePostoja\u201d najpewniej nigdy nie by\u0142 zaznaczony na planach g\u00f3rniczych. Te nazwane, lecz niezlokalizowane wyrobiska g\u00f3rnicze wraz z co najmniej kilkudziesi\u0119cioma szybami sp\u00f3\u0142ki Wintera i nast\u0119pnych sp\u00f3\u0142ek gwareckich z XVII wieku przepad\u0142y, niestety, \u201ew pomroce dziej\u00f3w\u201d. Zosta\u0142y one zniszczone w wyniku p\u00f3\u017aniejszej dzia\u0142alno\u015bci g\u00f3rniczej lub kilkusetletniej rozbudowy wsi i gospodarki rolnej. Mo\u017ce w przysz\u0142o\u015bci, w ramach poszukiwa\u0144 archeologicznych lub \u2013 przypadkowo \u2013 w rezultacie innych prac ziemnych uda si\u0119 natrafi\u0107 na ich podziemne pozosta\u0142o\u015bci, tak jak sta\u0142o si\u0119 to z \u201eSzybem \u015awietlnym N2\u201d, odnalezionym w 1997 r. na posesji Grzegorza S\u0142onia przy ul. \u0141\u00f3dzkiej.<\/a><\/p>\n

\"grzesiek_n2\"<\/a>

Pozosta\u0142o\u015bci \u201eSzybu \u015awietlnego N2\u201d odnalezione w 1997 r. na posesji Grzegorza S\u0142onia przy ul. \u0141\u00f3dzkiej i pozostawione, jako ods\u0142oni\u0119te.<\/p><\/div>\n

\"Miedziana<\/a>

Belki drewniane z obudowy szybu odkopane podczas budowy domu na posesji Grzegorza S\u0142onia przy ul. \u0141\u00f3dzkiej. 1996 r.<\/p><\/div>\n

Formy morfologiczne charakterystyczne dla starszego g\u00f3rnictwa (ryc. 15, typy II i III<\/a>) s\u0105 w Miedzianej G\u00f3rze bardzo nieliczne i \u017ale zachowane. Znacznie natomiast lepiej zachowa\u0142y si\u0119 \u015blady g\u00f3rnictwa starszego ni\u017c dziewi\u0119tnastowieczne na polu g\u00f3rniczym \u0141aw\u0119cznej<\/a> (patrz mapka<\/a>) usytuowanym na po\u0142udniowym i zachodnim stoku tego wzniesienia (ryc. 17<\/a>). Dominuj\u0105 tu liczebnie niewielkie zag\u0142\u0119bienia otoczone pier\u015bcieniami ha\u0142d (ryc. 15, typy II, III<\/a>) stanowi\u0105ce zapewne \u015blady g\u00f3rnictwa z okresu eksploatacji w XVII, ewentualnie XVIII wieku. Du\u017ca liczba zapadlisk i ich zag\u0119szczenie sugeruj\u0105 znaczne rozmiary eksploatacji prowadzonej systemem wieloszybikowym.<\/p>\n

\"\u0141aw\u0119czna\"<\/a>

Lej jednego z wi\u0119kszych, dziewi\u0119tnastowiecznych szyb\u00f3w w \u0141aw\u0119cznej. 2006 r.<\/p><\/div>\n

Chocia\u017c zdaniem historyka, Stanis\u0142awa Miczulskiego g\u0142\u0119boko\u015b\u0107 niekt\u00f3rych szyb\u00f3w si\u0119ga\u0142a ju\u017c w XVII wieku 40 m, to niewielkie rozmiary zwa\u0142owisk \u015bwiadcz\u0105 o tym, i\u017c przewa\u017ca\u0142y wyrobiska p\u0142ytkie. Opr\u00f3cz form zwi\u0105zanych wyra\u017anie z lokalizacj\u0105 szyb\u00f3w, wyst\u0119puj\u0105 tu nieregularne, p\u0142ytkie zag\u0142\u0119bienia, kt\u00f3re mog\u0105 stanowi\u0107 zdeformowane leje szybowe lub zapadliska w miejscu zawalonych kom\u00f3r eksploatacyjnych. Ha\u0142dy i zapadliska dziewi\u0119tnastowieczne zlokalizowane s\u0105 wzd\u0142u\u017c p\u00f3\u0142nocnej granicy pola g\u00f3rniczego \u0141awecznej (ryc. 17<\/a>). S\u0105 to obiekty morfologiczne podobne kszta\u0142tem do miedzianog\u00f3rskich lecz mniejsze.<\/p>\n

\"Ryc.<\/a>

Ryc. 17. Powierzchniowe pozosta\u0142o\u015bci dawnych rob\u00f3t g\u00f3rniczych na terenie wzg\u00f3rza \u0141aw\u0119czna (stan z 1977 r.) na tle mapy geologicznej obszaru (mapa geologiczna zestawiona z materia\u0142\u00f3w archiwalnych Z. Kowalczewskiego).<\/p><\/div>\n

Wyra\u017ane r\u00f3\u017cnice pomi\u0119dzy powierzchniowymi pozosta\u0142o\u015bciami g\u00f3rnictwa Miedzianej G\u00f3ry i \u0141aw\u0119cznej wynikaj\u0105 z r\u00f3\u017cnicy rozmiar\u00f3w, okresu oraz sposobu eksploatacji. Rudy polimetaliczne Miedzianej G\u00f3ry by\u0142y wydobywane na wi\u0119ksz\u0105 skal\u0119, d\u0142u\u017cej oraz z wi\u0119kszym zaanga\u017cowaniem \u015brodk\u00f3w technicznych i ze znacznych g\u0142\u0119boko\u015bci. Drugim jednak powodem r\u00f3\u017cnic jest spos\u00f3b zagospodarowania powierzchni terenu. Kopalnia miedzianog\u00f3rska usytuowana by\u0142a po\u015br\u00f3d zabudowa\u0144 wsi, kt\u00f3ra ca\u0142y czas, zw\u0142aszcza za\u015b w ostatnim stuleciu rozwija\u0142a si\u0119, podczas gdy pole g\u00f3rnicze na \u0141aw\u0119cznej po\u0142o\u017cone jest poza zabudow\u0105 a jego u\u017cytkowanie rolnicze nie by\u0142o intensywne. St\u0105d stan zachowania pozosta\u0142o\u015bci starszego g\u00f3rnictwa na stokach wzg\u00f3rza \u0141aw\u0119czna jest znacznie lepszy ni\u017c w Miedzianej G\u00f3rze.<\/p>\n

\n

Przer\u00f3bka rud miedzi w Miedzianej G\u00f3rze<\/a><\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

GWAREK z MIEDZIANEJ G\u00d3RY (autor rze\u017aby: S\u0142awomir Micek).<\/p>\n