{"id":385,"date":"2015-08-14T17:48:26","date_gmt":"2015-08-14T15:48:26","guid":{"rendered":"http:\/\/www.miedziana.pl\/?page_id=385"},"modified":"2025-04-23T11:10:18","modified_gmt":"2025-04-23T09:10:18","slug":"przerobka-rud-miedzi-w-miedzianej-gorze","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/www.miedziana.pl\/index.php\/przerobka-rud-miedzi-w-miedzianej-gorze\/","title":{"rendered":"Przer\u00f3bka rud miedzi w Miedzianej G\u00f3rze"},"content":{"rendered":"
\"\u017bu\u017cle<\/a>

\u017bu\u017cle miedziane<\/p><\/div>\n

Na wschodnim zboczu G\u00f3ry Kaplicznej w XVII wieku, a potem w ko\u0144cu wieku XVIII znajdowa\u0142a si\u0119 huta miedzi. Do dzisiaj zachowa\u0142o si\u0119 miejsce, w kt\u00f3rym mo\u017cemy znale\u017a\u0107 \u017cu\u017cle pochodz\u0105ce z wytop\u00f3w w tej hucie.Makroskopowo mo\u017cna podzieli\u0107 je na niebiesko-fioletowe (smugowane), wi\u015bniowe, ciemnoszare oraz czarne. Na powierzchni widoczne s\u0105 liczne kawerny po p\u0119cherzykach gazowych, mo\u017cemy te\u017c czasem znale\u017a\u0107 drobne fragmenty w\u0119gla drzewnego tkwi\u0105ce w \u017cu\u017clu. Analiza chemiczna przeprowadzona przez Z. Kowalczewskiego i A. Szczeci\u0144sk\u0105 wykaza\u0142a, \u017ce \u017cu\u017cle s\u0105 polimetaliczne podobnie jak i rudy, z kt\u00f3rych pochodz\u0105. Oznaczona przez tych autor\u00f3w procentowa zawarto\u015b\u0107 niekt\u00f3rych metali w \u017cu\u017clach wynosi\u0142a:
\nmied\u017a \u2013 0,70-1,12
\ncynk \u2013 0,05-0,07
\no\u0142\u00f3w \u2013 1,68-2,10
\nsrebro \u2013 0,001-0,0001<\/p>\n

Badania \u017cu\u017cli i rekonstrukcja techniki hutniczej (2022 r.)<\/a><\/p>\n

K. Kupczak, R.Warchulski, A. Gaw\u0119da. Reconstruction of smelting conditions during 16th\u2010 to 18th\u2010century copper ore processing in the Kielce region (Old Polish Industrial District) based on slags from Miedziana G\u00f3ra, Poland, 2022, DOI: 10.1111\/arcm.12837<\/p>\n

Badania \u017cu\u017cli i ich wp\u0142yw na gleb\u0119<\/a><\/p>\n

K. Kupczak, R. Warchulski, V. Ettler, M. Mihaljevi\u010d. The impact of buried historical copper slags on contemporary soil contamination, Journal of Geochemical Exploration, Volume 273, June 2025, 107743, https:\/\/doi.org\/10.1016\/j.gexplo.2025.107743<\/p>\n

\"zbocze\"<\/a>

Widok z G\u00f3ry Kaplicznej na wsch\u00f3d. Stanowisko \u017cu\u017cla i prawdopodobne miejsce lokalizacji dawnej huty miedzi w XVIII wieku. Stan w 2006 r.<\/p><\/div>\n

\"\"<\/a>

Widok z G\u00f3ry Kaplicznej na wsch\u00f3d. Stanowisko \u017cu\u017cla i prawdopodobne miejsce lokalizacji dawnej huty miedzi w XVIII wieku. Stan w 2018 r.<\/p><\/div>\n

W Miedzianej G\u00f3rze na pewno wytapiano mied\u017a i gotowe stopy mosi\u0119\u017cne ze wzgl\u0119du na znaczn\u0105 zawarto\u015b\u0107 cynku w rudzie. Du\u017ca zawarto\u015b\u0107 o\u0142owiu w \u017cu\u017clach \u015bwiadczy\u0107 mo\u017ce o jego wytopie, jak r\u00f3wnie\u017c wytopie srebra. Przy u\u017cyciu o\u0142owiu odci\u0105gano srebro wyst\u0119puj\u0105ce w rudzie obok miedzi – w tym celu dodawano porcje rudy o\u0142owiu lub \u017cu\u017cel bogaty w o\u0142\u00f3w do przetapianej rudy miedzianej.<\/p>\n

\"zuzle\"<\/a>

Wschodni stok G\u00f3ry Kaplicznej. Stanowisko \u017cu\u017cla i prawdopodobne miejsce lokalizacji dawnej huty miedzi w XVIII wieku. Stan w 2008 r.\u00a0\u00a0GPS<\/a><\/p><\/div>\n

Obok stanowiska \u017cu\u017cli znajduje si\u0119 zag\u0142\u0119bienie wype\u0142nione wod\u0105<\/a>, kt\u00f3re na dawnych mapach nie jest oznaczone jako szyb. W tym miejscu m\u00f3g\u0142 znajdowa\u0107 si\u0119 d\u00f3\u0142 z tzw. \u201ewod\u0105 witriolow\u0105\u201d. Na mapie z 1782 roku (ryc. 6<\/a>) zaznaczono r\u00f3wnie\u017c podobne zag\u0142\u0119bienia \u201e…dwa do\u0142ki wody witryolicznej albo aqua cementatoria, kt\u00f3ra woda zostawuje kolor miedzi na \u017celazie w niej umoczonym…\u201d. Obecno\u015b\u0107 zbiornik\u00f3w witriolu, czyli (najprawdopodobniej) roztworu siarczanu miedzi pozwala postawi\u0107 pytanie czy w Miedzianej G\u00f3rze na skal\u0119 przemys\u0142ow\u0105 pozyskiwano mied\u017a w inny spos\u00f3b, ni\u017c metod\u0105 ogniow\u0105. Witriol uzyskiwano w g\u00f3rnictwie miedziowym wypompowuj\u0105c wod\u0119 z zalanych chodnik\u00f3w kopal\u0144 lub rozgrzewaj\u0105c rud\u0119 i polewaj\u0105c j\u0105 wod\u0105.<\/p>\n

\"cuso4_3\"<\/a>

Proces wytr\u0105cania miedzi z \u201ewody witriolowej\u201d na \u017celazie dobrze ilustruje gw\u00f3\u017ad\u017a \u017celazny zanurzony w tym roztworze siarczanu miedziowego.<\/p><\/div>\n

Na S\u0142owacji w XV wieku wytr\u0105cano mied\u017a z roztworu siarczanu za pomoc\u0105 u\u0142o\u017conych na dnie sztab \u017celaza (CuSO4+Fe= FeSO4+Cu). Co pewien czas zeskrobywano mied\u017a z powierzchni \u017celaza i wybierano szlam miedziany z dna zbiornik\u00f3w po czym przetapiano je w hucie. Wytr\u0105canie miedzi na \u017celazie, jako ciekawostk\u0119 chemiczn\u0105, zaprezentowano nawet kr\u00f3lowi podczas jego wizyty w Miedzianej G\u00f3rze w 1787 r. (patrz relacja Naruszewicza<\/a>).<\/p>\n

\"zbocze2\"<\/a>

Zag\u0142\u0119bienie wype\u0142nione wod\u0105, kt\u00f3re na dawnych mapach nie jest oznaczone jako szyb. Stan 2006 r.<\/p><\/div>\n

W notatkach podr\u00f3\u017cniczych Stanis\u0142awa Staszica z 1803 r. znajduje si\u0119 ciekawa informacja na temat \u201ewody witriolowej\u201d. W Miedzianej G\u00f3rze \u201e… ludzie maj\u0105 zazwyczaj poi\u0107 byd\u0142o w wodzie do\u0142\u00f3w wybranej rudy miedzianej, kt\u00f3ra jest zielonawa, kwaskowata, czyli gryspanem [w\u0119glanem miedzi] nas\u0105czona i uwa\u017caj\u0105, \u017ce w tych wsiach, gdzie si\u0119 te do\u0142y znajduj\u0105, chor\u00f3b zarazy byd\u0142u nie szkodz\u0105 i zarazy nawet byd\u0142a, chocia\u017c jest w okolicach, tu nie bywa, gdy wtenczas mieszka\u0144cy jeszcze pilniej t\u0105\u017c wod\u0105 z do\u0142\u00f3w miedzianych to\u017c byd\u0142o napawaj\u0105\u201d (\u201eDziennik podr\u00f3\u017cy Stanis\u0142awa Staszica 1789-1805\u201d. Z r\u0119kopisu wyda\u0142 C. Le\u015bniewski, Warszawa 1931).<\/p>\n

\"Miedziana<\/a>

\u017bu\u017clowisko dawnej huty miedzi na wschodnim stoku G\u00f3ry Kaplicznej, 1969 r. Fot. Jerzy Fija\u0142kowski.<\/p><\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Na wschodnim zboczu G\u00f3ry Kaplicznej w XVII wieku, a potem w ko\u0144cu wieku XVIII znajdowa\u0142a si\u0119 huta miedzi. Do dzisiaj zachowa\u0142o si\u0119 miejsce, w kt\u00f3rym mo\u017cemy znale\u017a\u0107 \u017cu\u017cle pochodz\u0105ce z wytop\u00f3w w tej hucie.Makroskopowo mo\u017cna podzieli\u0107 je na niebiesko-fioletowe (smugowane), wi\u015bniowe, ciemnoszare oraz czarne. Na powierzchni widoczne s\u0105 liczne kawerny po p\u0119cherzykach gazowych, mo\u017cemy te\u017c […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-385","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.miedziana.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/385","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.miedziana.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.miedziana.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.miedziana.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.miedziana.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=385"}],"version-history":[{"count":28,"href":"https:\/\/www.miedziana.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/385\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1255,"href":"https:\/\/www.miedziana.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/385\/revisions\/1255"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.miedziana.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=385"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}